Tıbbi uyarı: Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Varikoselinizin tedavi gerektirip gerektirmediğine ve hangi yöntemin size uygun olduğuna yalnızca sizi muayene eden üroloji uzmanı karar verebilir. Testiste ani ve şiddetli ağrı, hızla büyüyen şişlik veya ateş gibi durumlarda vakit kaybetmeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise başvurun.
Varikoselin tanımı
Varikosel (İngilizce: varicocele), skrotum (testis torbası) içindeki toplardamarların anormal şekilde genişlemesi ve kıvrımlı hale gelmesidir. Halk arasında testis varisi veya yumurtalık varisi olarak da bilinir. Genişlemiş damarlar elle muayenede "solucan torbası" gibi hissedilebilir, ileri derecelerde ise gözle görülebilir.
Varikosel nasıl oluşur?
Testisten gelen kirli kan, pampiniform pleksus adı verilen damar ağında toplanır ve testis toplardamarı (internal spermatik ven) yoluyla yukarı taşınır. Bu damarların içindeki tek yönlü kapakçıklar kanın geri kaçmasını engeller. Kapakçıklar yetersiz kaldığında ya da hiç gelişmediğinde kan yerçekimiyle geriye doğru akar (reflü), damarlar genişler ve varikosel oluşur.
Varikosel genellikle ergenlik döneminde (10–15 yaş), testislerin hızla büyüdüğü ve kan akımının arttığı dönemde ortaya çıkar ve zamanla belirginleşebilir.
Varikosel neden çoğunlukla sol tarafta olur?
Varikosellerin yaklaşık %90'ı sol taraftadır. Bunun anatomik nedenleri vardır:
- Sol testis toplardamarı, sol böbrek toplardamarına dik açıyla bağlanır; sağdaki ise doğrudan ana toplardamara (vena cava) eğik açıyla açılır.
- Sol taraftaki damar daha uzundur, bu da içindeki basıncı artırır.
- Sol böbrek toplardamarı, aort ile bağırsak atardamarı arasında sıkışabilir ("nutcracker" etkisi).
Her iki tarafta birden (bilateral) varikosel de görülebilir. Yalnızca sağ tarafta veya ileri yaşta aniden ortaya çıkan, yatınca kaybolmayan varikosel ise karın içindeki bir kitlenin damara baskı yapması gibi başka nedenlerin araştırılmasını gerektirebilir; bu durumda hekiminiz ek görüntüleme isteyebilir.
Varikosel türleri
| Tür | Açıklama |
|---|---|
| Primer (birincil) varikosel | Kapakçık yetersizliği ve anatomik yapıya bağlı, en sık görülen tür. Genellikle ergenlikte başlar. |
| Sekonder (ikincil) varikosel | Böbrek tümörü, karın içi kitle veya damar tıkanıklığı gibi bir nedenin damara baskısıyla oluşur. Araştırılması gerekir. |
| Klinik varikosel | Muayenede elle hissedilen veya gözle görülen varikosel (derece 1–3). |
| Subklinik varikosel | Elle hissedilmeyen, yalnızca Doppler ultrasonda saptanan varikosel. |
Derecelendirme hakkında ayrıntılı bilgi için varikosel dereceleri rehberine bakın.
Varikoselin testis ve sperm üzerine etkileri
Sağlıklı sperm üretimi için testislerin vücut sıcaklığından birkaç derece serin kalması gerekir. Varikoselde göllenen kan;
- Testis sıcaklığını yükseltir,
- Oksidatif stresi ve serbest radikalleri artırır,
- Sperm DNA'sında hasara (DNA fragmantasyonu) yol açabilir,
- Testis dokusunda oksijen yetersizliğine ve zamanla testis hacminde küçülmeye neden olabilir,
- Bazı erkeklerde testosteron üretimini azaltabilir.
Ancak bu etkiler herkeste görülmez. Varikoseli olan birçok erkek normal sperm değerlerine sahiptir ve doğal yolla baba olabilir. Kısırlıkla ilişkisi için varikosel ve kısırlık rehberimizi okuyabilirsiniz.
Varikosel için risk faktörleri
Varikosel çoğunlukla yaşam tarzıyla değil, anatomik yapıyla ilişkilidir; dolayısıyla tamamen önlenebilir bir durum değildir. Literatürde uzun boy ve düşük vücut kitle indeksi ile varikosel arasında ilişki bildirilmiştir; ailede varikosel öyküsü olan erkeklerde görülme sıklığı daha yüksek olabilir. Ağır kaldırma veya uzun süre ayakta kalmanın varikosele neden olduğu kanıtlanmamıştır; ancak var olan şikâyetleri artırabilir.
Sık Sorulan Sorular
Varikosel tehlikeli bir hastalık mı?
Varikosel kendiliğinden geçer mi?
Varikosel kanser yapar mı?
Varikosel kaç yaşında başlar?
Kaynaklar ve Ek Okuma
Aklınıza takılan bir soru mu var?
Varikosel hakkında genel bilgi almak için bizi arayabilir veya WhatsApp'tan yazabilirsiniz. Telefonda tanı konulmaz, tedavi önerilmez; kişisel durumunuz için mutlaka bir üroloji uzmanına başvurun.
İlgili Rehberler
Varikosel Belirtileri
Varikosel belirtileri nelerdir? Testiste künt ağrı, ağırlık hissi, solucan torbası görünümü ve testis küçülmesi. Hangi belirtiler acildir?
Varikosel Dereceleri
Varikosel dereceleri nelerdir? Subklinik, derece 1, 2 ve 3 varikosel arasındaki farklar, Doppler ölçümleri ve hangi derecede ameliyat gerekir?
Varikosel ve Kısırlık
Varikosel kısırlık yapar mı? Sperm sayısı, hareketliliği ve DNA hasarı üzerine etkisi; ameliyat sonrası sperm ve gebelik şansı.